پرسیار و وەڵام
ئەو پرسیارانەی زۆر دووبارە دەبنەوە لە بابەتی زەکاتدا.
زەکات لەسەر ئەم چوار جۆرە سامانە واجبە:
- ئاژەڵی سائیمە (حوشتر، مانگا، مەڕ و بزن): زۆربەی ساڵ لە چراگە دەچرێت و بۆ شیر و زایین هەڵدەگیرێت، نەک بۆ کار و بارکێشی.
- بەرهەمی کشتوکاڵ (ئەوەی پێوانە دەکرێت و دەتوانرێت هەڵبگیرێت) وەک: گەنم، جۆ، خۆرما، کشمیش.
- سامانی گواستراو: زێڕ، زیو، پارە (هەر دراوێک)، و هەر شتێک کە بەهاکەی وەک ئەوان هەژمار دەکرێت.
- کاڵای بازرگانی: هەر شتێک کە بە نیەتی فرۆشتن و قازانج هەڵتگرتووە.
زەکات واجب دەبێت ئەگەر ئەم مەرجانە بەجێبن:
- موسڵمان بوون.
- گەیشتن بە نیصاب.
- خاوەندارێتی تەواو (دڵنیابیت سامانەکە بە ڕاستی خاوەنی تۆیە).
- تێپەڕبوونی یەک ساڵی قمری — جگە لە بەرهەمی کشتوکاڵ کە لە کاتی هەڵگرتن واجب دەبێت.
نیصابی زێڕ: 85 گرام.
نیصابی زیو: 595 گرام.
نیصابی پارە: ئەگەر بەهاکەی بگات بە نیصابی زێڕ یان زیو.
لە هەژمارکردندا زۆرجار ئەو نیصابە هەڵدەبژێردرێت کە کەمترە (باشترە بۆ هەژاران).
ئەگەر زیوەر بۆ خۆڕازاندنەوە و بەکارهێنانی ڕۆژانە بێت، لە زۆر ڕای فقهیدا زەکاتی لێ ناکەوێت.
بەڵام ئەگەر بۆ هەڵگرتن/پاشەکەوت یان بۆ بازرگانی بێت، زەکاتی لێ دەکەوێت.
زیو بۆ پیاو بە کەمێک (وەک ئەڵقەی زیو) جائیزە.
بەکاربردنی زێڕ لە قاپ و قاچاخ و شتەکانی خواردنەوەدا جائیز نییە.
زەکات واجب دەبێت ئەگەر:
- بەرهەمەکە لەو جۆرە بێت کە پێوانە دەکرێت و دەتوانرێت هەڵبگیرێت (وەک: گەنم، جۆ، خۆرما، کشمیش). سەوزە و باقوڵیات زەکاتی نییە.
- بگات بە نیصاب: 653 کیلۆگرام (5 وەسق).
- لە کاتی پێگەیشتن/پەکبوون و ئامادەبوونی هەڵگرتن، بەرهەمەکە لە دەستتدا بێت.
ئەم دوو مەرجە زۆر گرنگن:
- زۆربەی ساڵ لە چراگە بە خۆی بژێت (لە چراگەدا دەچرێت).
- بۆ شیر و زایین هەڵگیرابێت، نەک بۆ کار و بارکێشی. ئەگەر بۆ فرۆشتن بێت → دەبێتە کاڵای بازرگانی.
ئەگەر قەرزەکەت لەسەر کەسێکی توانادارە و دڵنیایت دەگەڕێتەوە، دەتوانیت لە کاتی وەرگرتنەوەدا زەکاتی ساڵە ڕابردووەکانیش هەژمار بکەیت.
ئەگەر دڵنیا نیت دەگەڕێتەوە (کەسێکی ناتوانا/شکانکار)، زەکات لێ ناکەوێت تا دڵنیابوون لە وەرگرتنەوە.
زەکات لەسەر خۆی موچە یان داهاتی کرێ واجب نییە.
بەڵام ئەگەر پاشەکەوتت کرد و ساڵێک بەسەریدا تێپەڕی و بەهاکەی گەیشت بە نیصاب، زەکاتی ئەو پاشەکەوتە هەیە.
ئەگەر هەژمارکردن قورسە، دەتوانیت ڕۆژێک دیاری بکەیت بۆ هەژمارکردنی هەموو پاشەکەوتەکەت.
زەکات لەسەر کاڵای بازرگانی واجب دەبێت ئەگەر:
- کاڵاکە خاوەنی تۆ بێت.
- نیەتت لێی بازرگانی و فرۆشتن بێت.
- بەهاکەی بگات بە نیصاب (وەک نیصابی زێڕ/زیو).
- ساڵێک بەسەریدا تێپەڕێت.
زەکاتی سەرفیترە واجبە لەسەر هەر موسڵمانێک کە خواردنێکی زیاتری هەبێت لە پێویستی خۆی و خێزانەکەی لە شەوی کۆتایی ڕەمەزان و ڕۆژی جەژن.
بڕ: نزیکەی 2.25kg لە خواردنی باو/بنەڕەتی ناوچەکە بۆ هەر کەس (پیاو/ژن/منداڵ).
باشترە ڕۆژی جەژن پێش نوێژی جەژن بدرێت، و دەکرێت 1–2 ڕۆژ پێش جەژنیش بدرێت.
لە فقهدا هەشت گرووپ باس کراون:
- فەقیر (هەژار).
- مسکین (پێویستدار).
- کارمەندانی کۆکردنەوە و دابەشکردنی زەکات.
- دلڕاکێشەکان (بۆ نزیککردنەوە).
- ئازادکردنی دەستگیرکراو/بندە.
- قەرزداران.
- لە ڕێگای خودا.
- ڕێبەوار/مسافیر کە لە شوێنی خۆی دابڕاوە.
ئەگەر سامانەکەت گەیشتووە بە نیصاب، پێشەوەدانی زەکات جائیزە.
باشترە لە ناوچە/شارەکەت بدرێت، بەڵام ئەگەر پێویستی زۆر هەبوو، گواستنەوە بۆ شوێنی تر جائیزە.
نەخێر. صدقەی نافڵە جێگای زەکاتی فەرز ناگرێتەوە.
پێویستە نیەت و جیاکردنەوەی زەکات لە صدقە ڕوون بێت.