پرسیار و وەڵام
ئەو پرسیارانەی زۆر دووبارە دەبنەوە لە بابەتی زەکاتدا.
زەکات لەسەر ئەم چوار جۆرە سامانە واجبە:
- ئاژەڵی سایمە (حوشتر، مانگا، مەڕ و بزن): ساڵێک زۆربەی کات لە چراگە دەچرێت و بۆ شیر و زایینە، نەک بۆ کار.
- بەرهەمی کشتوکاڵ (ئەوەی پێوانە دەکرێت و دەتوانرێت هەڵبگیرێت) وەک گەنم، جۆ، خۆرما، کشمیش.
- سامانی گواستراو: زێڕ، زیو، پارە (هەر دراوێک) و ئەوەی بەهاکەی وەک ئەوان هەژمار دەکرێت.
- کاڵای بازرگانی: شتێک کە نیەتت لێی فرۆشتن و قازانجە.
زەکات واجب دەبێت ئەگەر ئەم مەرجانە تێدا بێت:
- موسڵمان بوون.
- گەیشتن بە نیصاب.
- مالکێتی تەواو و جێگیر (دڵنیابیت خاوەنی ئەو سامانەیت).
- تێپەڕبوونی یەک ساڵ (حول) — جگە لە بەرهەمی کشتوکاڵ کە لە کاتی هەڵگرتن واجب دەبێت.
نیصابی زێڕ: 85 گرام.
نیصابی زیو: 595 گرام.
پارە/دراو: ئەگەر بەهاکەی بگات بە نیصابی زێڕ یان زیو.
لە هەژمارکردندا زۆرجار ئەو نیصابە هەڵدەبژێررێت کە کەمترە (باشتر بۆ هەژاران).
ئەگەر زیوەر بۆ بەکارهێنانی ڕۆژانە بێت، لە زۆر ڕای فقهیدا زەکاتی لێ ناکەوێت.
بەڵام ئەگەر بۆ هەڵگرتن/پاشەکەوت (saving) یان بۆ بازرگانی بێت، زەکاتی لێ دەکەوێت.
زیو بۆ پیاو بە کەمێک (وەک ئەڵقەی زیو) جائیزە.
زێڕ لە قاپ و قاچاخ و شتەکانی خواردنەوەدا جائیز نییە.
زەکات واجب دەبێت ئەگەر:
- بەرهەمەکە پێوانە بکرێت و دەتوانرێت هەڵبگیرێت (وەک گەنم، جۆ، خۆرما، کشمیش). سەوزە و باقوڵیات زەکاتی نییە.
- بگات بە نیصاب: 653 کیلۆگرام (5 وەسق).
- لە کاتی پێگەیشتن/پەکبوون و ئامادەبوونی هەڵگرتن، بەرهەمەکە لە دەستتدا بێت.
ئەم دوو مەرجە زۆر گرنگن:
- ساڵێک یان زیاتر زۆربەی کات لە چراگە بە خۆی بژێت (freely grazing).
- بۆ شیر و زایین هەڵگیرابێت، نەک بۆ کار/بارکێشی. ئەگەر بۆ فرۆشتن بێت → دەبێتە کاڵای بازرگانی.
ئەگەر قەرزت لەسەر کەسێکی توانادارە و دڵنیایت دەگەڕێتەوە، لە کاتی وەرگرتنەوەدا دەتوانی زەکاتی ساڵە ڕابردووەکانیش هەژمار بکەیت.
ئەگەر دڵنیا نیت دەگەڕێتەوە (کەسێکی ناتوانا/شکانکار)، زەکات لێ ناکەوێت تا وەرگرتنەوە دڵنیابێت.
زەکات لەسەر خۆی موچە یان داهاتی کرێ واجب نییە.
بەڵام ئەگەر پاشەکەوتت کرد و ساڵێک بەسەریدا تێپەڕی و بگات بە نیصاب، زەکاتی ئەو پاشەکەوتە هەیە.
ئەگەر هەژمارکردن قورسە، دەتوانی ڕۆژێک دیاری بکەیت بۆ هەژمارکردنی هەموو پارەکەت.
زەکات لەسەر کاڵای بازرگانی واجب دەبێت ئەگەر:
- کاڵاکە خاوەنی تۆ بێت.
- نیەتت لێی بازرگانی بێت.
- بەهاکەی بگات بە نیصاب (وەک نیصابی زێڕ/زیو).
- ساڵێک بەسەریدا تێپەڕێت.
زەکاتی سەرفیترە واجبە لەسەر هەر موسڵمانێک کە خواردنێکی زیاتری هەبێت لە پێویستی خۆی و خێزانەکەی لە شەوی کۆتایی ڕەمەزان و ڕۆژی جەژن.
بڕ: نزیکەی 2.25kg لە خواردنی باو/بنەڕەتی وڵاتەکە بۆ هەر کەس (پیاو/ژن/منداڵ).
باشترە ڕۆژی جەژن پێش نوێژی جەژن بدرێت، و دەکرێت 1–2 ڕۆژ پێش جەژنیش بدرێت.
لە فقهدا هەشت گرووپ هەن:
- فەقیر (هەژار).
- مسکین (پێویستدار).
- کارمەندانی کۆکردنەوە و دابەشکردنی زەکات.
- دل ڕاکێشەکان (بۆ نزیککردنەوە بۆ ئیسلام).
- ئازادکردنی بنده/دەستگیرکراو.
- قەرزداران.
- لە ڕێگای خودا.
- ڕێبەوار/مسافیر کە لە شوێنی خۆی دابڕاوە.
ئەگەر سامانەکەت گەیشتووە بە نیصاب، پێشەوەدانی زەکات (پێش کاتی خۆی) جائیزە.
باشترە لە شار/وڵاتی خۆتدا بدرێت، بەڵام ئەگەر پێویستی زۆر هەبوو، گواستنەوە بۆ شوێنی تر جائیزە.
نەخێر. صدقەی نافڵە جێگای زەکاتی فەرز ناگرێتەوە.
پێویستە نیەت و جیاکردنەوەی زەکات لە صدقە ڕوون بێت.